Prof. Dr. Nil Cura: Önce İş Sonra Diş

ABD’de son yapılan araÅŸtırmalar, iÅŸ görüşmesindeki ilk izlenimin önemine vurgu yapıyor. Peki güzel bir gülüşe giden yoldaki ilk adım nedir? ONE okurları için diÅŸ hekimlerinin ve güzellik uzmanlarının kapısını çaldık. Aldığımız yanıt bizi bir diÅŸ macunu reklamının sloganına götürdü: “SaÄŸlıklı diÅŸler, güzel gülüşler”. Güzel gülüşü yakalamak günümüz estetik cerrahisinde zor deÄŸil. Ama diÅŸler de sanıldığı kadar kolay deÄŸil. DiÅŸ hekimlerine göre öncelik doÄŸal diÅŸlerle gülümsemek.

Tam da bunun üzerine size bir iyi bir de kötü haberimiz var. Ortalama bir yılda rengi solmuş ya da yamuk dişlerin yerine inci gibi dişlere sahip olabilirsiniz. Kötü tarafı ise bu süre içinde dişlere takılan tellerle dolaşmanız gerekecek. Ama endişeye gerek yok. Teknolojinin geldiği son noktada şeffaf teller işinizi görecek.

Dentistanbul Diş Hastanesi Ortadonti Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nil Cura’ya merak ettiğimiz her şeyi sorduk. Prof. Cura da sorularımızı içtenlikle yanıtladı.

Deniz Özgür

Ortodonti nedir?

Bireyin büyüme ve gelişimini göz önünde bulundurarak, dişlerin, çenelerin ve yüz kemiklerinin birbiriyle olan ilişkilerini inceleyen, anormal durumları tespit ederek bu ilişkileri düzeltmeye veya anomalinin meydana gelmesini önlemeye çalışan diş hekimliğinin uzmanlık dalıdır. Bu konuda uzmanlaşmış dişhekimlerine de ortodontist denmektedir.

Ortodontik problemlerin nedenleri nelerdir?

Genetik yatkınlık ortodontik problemlerin nedenleri arasında önemli bir yer tutarken, özellikle ülkemizde süt dişlerinin çürük nedeniyle erken kaybedilmesi de diğer bir önemli faktördür. Bunun yanında parmak emme, uzun süreli yalancı emzik kullanma, tırnak yeme, kalem ısırma gibi kötü alışkanlıklar; ağız solunumu gibi hatalı fonksiyonlar; travma; doğumsal anomaliler (dudak damak yarığı vb); bazı sistemik hastalıklar ve hormonal bozukluklar da ortodontik problemlere neden olmaktadır.

Ortodontiste gitmek için en iyi zaman nedir?

Tedaviye başlama yaşı ortodontik problemin tipine göre değişiklik göstermektedir.

Çocukların alt ve üst daimi kesici dişleri sürdüğü zaman (7-8 yaş) bir ortodontist tarafından muayene edilmesinde fayda vardır. Ortodontik problemlerin erken tanısı sonucunda yapılacak tedavi daha kolay olacaktır. Gelişim tamamlanıncaya veya daimi dişler tamamen sürene kadar beklemek, bazen tedavilerin daha zor olmasına neden olacaktır. Bu yaşlarda çoğunlukla ortodontik tedavi uygulanmasa da bazı koruyucu ve önleyici tedaviler oldukça yararlı olmakatadır. Bu tedavilerle daimi dişlere yer hazırlamak, erken dönemde kaybedilen süt dişlerinin yerini korumak ve kötü alışkanlıkların giderilmesi amaçlanmaktadır.

Bazen bu yaşlarda dişlerde çapraşıklık olmayabilir ancak çenelerde kapanış problemleri olabilmektedir. Bu problemler genellikle aileler tarafından fark edilememektedir. Çeneleri ilgilendiren iskeletsel bir problem varsa bunlar büyüme ve gelişim dönemde düzeltilmelidir. Ergenlik sonrası dönemde bu tür problemlerin düzeltilmesi zorlaşmaktadır. Eğer sorun sadece dişlerden kaynaklanıyorsa bu tür problemler yaştan bağımsız olarak yaşamın herhangi bir döneminde başarı ile tedavi edilebilmektedir.

Özellikle doğumsal anomalilerin varlığında ilk muayene yaşı değişiklik gösterebilmektedir. Örnekleyecek olursak; dudak-damak yarıklı bebeklerde, dudak ve damağın cerrahi tedavisinden önce bebeklerde uygulanan ortopedik girişimlerle cerrahi tedavinin başarısı artmaktadır. Bu nedenle bebeğin doğumu takip eden ilk bir hafta içerisinde ortodontiste götürülmesini önermekteyiz

Ortodontik tedavi hakkında bilgi verebilirmisiniz?

Ortodontik tedavi genel olarak iki temel bölümden oluşmaktadır. Dişler ve çenelerdeki sorunların tedavi edilmesinden sonra, tedavi ile elde edilen değişikliklerin korunması için uygulanan pekiştirme tedavisi ile ortodontik tedavi tamamlanmaktadır. Ortodontik tedavinin süresi problemin şiddeti, tedaviye verilen dokusal cevaplar ve hastanın tedaviye göstereceği işbirliği ile yakından ilgilidir. Genellikle, ortodontik tedavilerin süresi 12 ile 30 ay arasında değişmektedir. Tedavinin en kısa sürede tamamlanabilmesi için, ortodontistin uyarıları dikkate alınmalı, tedavi süresince ağızdaki apareyler korunmalı, çok iyi bir ağız bakımı sağlanmalı ve randevular aksatılmamalıdır.

Ortodontik tedavide dişler nasıl hareket etmektedir?

Ortodontik tedavi esnasında dişlere uygulanan kuvvetlerle dişler hareket ettirilmektedir. Bu kuvvetler ortodontik apareyler aracılığı ile elde edilir. Ortodontik apareyler, hastanın takıp çıkarabildiği hareketli (müteharrik) tipte olabildiği gibi dişlerin üzerine yapıştırılan sabit tipte de olabilmektedir. Sabit tipteki apareyler dişlerin üzerine yapıştırılan braketler ile bu braketler içerisinden geçen belirli kalınlıktaki tellerden oluşmaktadır. Braketler önceleri bantlar üzerine yapıştırılıp dişlere uygulanabilirken günümüzde artık direkt olarak dişler üzerine yapıştırılarak sabit apareylere daha estetik bir görünüm kazandırılmıştır. Bu konudaki bir diğer değişiklik de metal braketlere alternatif olarak geliştirilen diş rengindeki porselen ve plastik esaslı braketlerdir.

Çeneleri ilgilendiren iskeletsel problemlerin tedavisinde, ağız içerisindeki braket ve tellere ilave olarak ağız dışından destek alan apareyler de kullanılabilmektedir. Bu apareylerin uyguladığı kuvvetlerle büyüme ve gelişim yönlendirilerek iskeletsel sorunlar giderilmektedir.

Ortodontik tedavide yenilikler nelerdir?

Son yıllarda teknolojide yaşanan gelişmeler ve yeni materyallerin dişhekimliğinde kullanılmaya başlaması ile ortodontik apareylerin yapısında da önemli değişiklikler olmuştur. Bu değişikliklerle tedavi süreci daha konforlu bir hal alırken tedavide kullanılan apareyler hem daha estetik hale getirilmiş hem de tedavi sürelerinde önemli ölçüde kısalma elde edilmiştir.

Tedavinin başlangıç safhasında kullanılan süper-elastik teller tedavi sırasında yaşanan rahatsızlıkları azaltarak tedavi konforunu yükseltmiştir.

Bu konudaki bir diğer gelişme de uygulanan diş tellerinin dişlerin dil taraflarındaki yüzeyleri üzerine yerleştirildiği Lingual Tedavi tekniğidir. Ancak, dil tarafındaki tellere alışmada yaşanan sorunlar (çiğneme ve konuşma güçlüğü, diş temizliğindeki güçlükler) bu tedavinin uygulanmasındaki en önemli kısıtlayıcı faktördür.

Özellikle erişkin olgularda, tedavi ile ilgili olarak estetik kaygıların yüksek olmasından hareketle son yıllarda şeffaf plakların, diş telleri yerine kullanılması ile diş bozukluklarının giderilmesi amaçlanmaktadır. Ancak bu yöntem dişlerdeki çapraşıklığın hafif olduğu olgularda kullanılabilmektedir. Bu şeffaf plaklar 3 boyutlu özel bilgisayarlı sistemler yardımıyla diş yapısına birebir uygun olarak modellenmektedir. Bu plaklar genellikle 2-3 haftada bir yenilenerek tedavi gerçekleştirilmektedir.

Ortodontik tedavinin her aşamasında hasta işbirliği çok önemlidir. Eğer hasta apareyini iyi takmazsa tedavide istenilen sonuca ulaşmak mümkün değildir. Bu amaçla son yıllarda hasta işbirliğini minimum seviyeye indirecek farklı apareylerin geliştirilmesi yanında çene kemiği içine yerleştirilen mini vidalar (ortodontik implantlar) kullanılmaktadır.

Erişkin kişilere ortodontik tedavi yapılabilir mi?

Son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de erişkin dönemde uygulanan ortodontik tedavi sayısında ciddi bir artış gözlenmektedir. Günümüzde giderek daha çok sayıda erişkin hasta ortodontik tedavi talebinde bulunmaktadır. Diş hareketini sağlayan biyolojik mekanizma her yaşta aynı olduğu için ortodontik tedavi her yaşta uygulanabilmektedir. Erişkin dönemde uygulanan ortodontik tedaviler çapraşıklığın giderilmesi dışında farklı disiplinlerin ortak çalışmaları ile de tedaviler uygulanabilmektedir. Örnekleyecek olursak, diş protez uygulamaları öncesinde ağzın protez için hazırlanması amacıyla da ortodontik tedavi uygulanabilmektedir. Erişkinlerde diş çekimleri sonrasında uzun süre protez yapılmazsa, komşu dişlerin çekim boşluğuna doğru eğilmesi sonucu hastaya uygun protez yapılabilmesi için, eğilmiş olan bu dişlerin ortodontik tedavi ile düzeltilmesi gerekir. Benzer şekilde; dişeti problemleri olan hastalarda dişlerin yer değiştirmesine bağlı olarak ortaya çıkan dişsel sorunların giderilmesinde de ortodontik tedavi uygulanabilmektedir. Erişkinlerde yapılan ortodontik tedavi genç bireylere göre yaşa bağlı olarak daha uzun olabilmektedir.

Erişkin hastalarda çene kemiklerini ilgilendiren iskeletsel problemler büyüme ve gelişim tamamlandığı için ancak cerrahi yöntemler ile düzeltilebilir. Bu tür cerrahi vakalarda öncelikle hastalara sabit ortodontik tedavi uygulanarak cerrahi operasyona hazırlık yapılır, hasta ağzında teller varken operasyona girer, operasyon ile çenelere müdahale edilir. Operasyondan kısa bir süre sonra hastanın ağzındaki teller çıkartılır. Böylece hastalar kombine ortodonti ve cerrahi uygulama ile düzgün bir kapanış ve uyumlu bir yüz estetiğine kavuşmuş olmaktadırlar.

Bazen kapanış bozukluğu olan hastalarda dişler ortodontik tedavi ile düzeltilmezse görülebilecek bir diğer sorun da eklem problemidir. Diş bozukluğu nedeniyle eklem problemi olan hastalarda çiğneme kaslarında ve çene ekleminde ağrı olur. Akut eklem şikayetleri düzeltildikten sonra, eklem problemi ve ağrının tekrarlamaması için dişlerin ortodontik tedavi ile düzeltilmesi gerekebilmektedir.

İlerleyen yaş ortodontik tedavi için risk oluşturur mu?

Ortodontik tedavi riskleri oldukça az olan bir tedavidir. Dişeti hastalığı ve özellikle şeker hastalığı (Tip I diabet) olan bireylerde diş destek doku kaybı ve dişeti yıkımı meydana gelebilmektedir. Buna bağlı olarak bu bireylerde ortodontik tedavi sırasında komplikasyonlar oluşabilmektedir. Ancak bu komplikasyonlar dikkatli bir yaklaşımla rahatlıkla önlenebilmektedir.

Tedavi sürecinde hasta nelere dikkat etmelidir? Tedavi sonrası ne tür bir fırça ve diş ipi kullanmak gerekli olacaktır?

Ortodontik tedavi sırasında iyi bir ağız bakımı olan bireylerde diş çürüğü oluşmamaktadır. Ancak, dişlerin üzerine yapıştırılan braketler girintili, çıkıntılı bir yapıya sahip oldukları için, bakteri plağı çok daha kolay birikir. Eğer ağız bakımı iyi yapılmazsa, diş çürükleri ve dişeti problemleri oluşur. Bu nedenle ortodontik tedavi sırasında ağız bakımı çok önemlidir. Orta yumuşaklıkta bir fırça kullanmak gerekir. Özel ortodontik fırçaların kullanılması da yararlı olabilir. Dişerin ara yüzeylerinin temizlenebilmesi için ara yüz fırçası ve diş ipi kullanılması gereklidir. Bunlara ek olarak ağız gargaraları da kullanılabilir.

Ayrıca ortodontik tedavi süreci boyunca hasta diyetine de dikkat etmeli, sert ve yapışkan gıdalardan (ciklet gibi) ve asitli içeceklerden uzak durulmalıdır. Bu gibi yiyecekler ağızdaki tellere zarar vererek tedavi süresinin uzamasına neden olmaktadırlar.